Menonici w krajobrazach Dolnej Wisły

Poplenerowa wystawa fotograficzna

Foto

Menonici w krajobrazach Dolnej Wisły

Na terasy zalewowe Dolnej Wisły od II połowy XIII w. sprowadzano kolonistów z Niderlandów i ziem niemieckich, później także z Pomorza oraz innych regionów polskich. Z czasem określenie „osadnictwo na prawie olęderskim” nabrało w Polsce dwóch znaczeń. Pierwotnie oznaczało osadnictwo Fryzyjczyków i Flamandów na Pomorzu. W drugim, szerszym znaczeniu, Olędrem nazywano każdego wolnego chłopa, osadzonego na ziemiach polskich na prawie olęderskim. W grupie osadników olęderskich nad Wisłą pojawili się menonici. Twórcą wyznania menonickiego, odłamu protestantyzmu, był Menno Simons (1492-1559), autor Fundamentbook (Podstawowa księga, pierwsze wydanie 1539 r.). Powołując się na Stary Testament ogłosił współwyznawców społecznością świętych. Wprowadził całkowity zakaz noszenia i używania broni, zalecał zaniechanie zemsty, przeciwny był karze śmierci. Zalecał rygoryzm moralny i nie uznawał rozwodów. Zachował tylko dwa sakramenty: chrzest dorosłych i eucharystię. Jedynym autorytetem we wszystkich dziedzinach życia była Biblia. Pierwsi menonici przybyli do Gdańska w 1547 r. W 1564 r. osadzono ich na Ziemi Kwidzyńskiej. W 1594 r. założyli wieś Przyłubie koło Solca Kujawskiego, następnie osiedlili się w okolicach Silna na Ziemi Dobrzyńskiej. W 1600 osiedlili się w pierwszej Nieszawie koło Torunia. Menonici przybyli do Polski, uciekając przed wojnami religijnymi w Holandii. Zasiedlali opuszczone wsie, osuszali mokradła. Cieszyli się swobodą wyznania, potwierdzoną przywilejami królów polskich. Ruszyli wzdłuż Wisły, by z czasem dotrzeć do Płocka i Warszawy, na Lubelszczyznę i Wołyń, skąd przesiedleni w głąb carskiej Rosji wyemigrowali do Ameryki. Edykt wydany w 1789 r. przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II zabronił menonitom prawa dzierżawy i posiadania własności ziemi. Mimo szykan, nie wszyscy opuścili wtedy Pomorze, żyli nad Wisłą aż do czasu masowych przesiedleń w 1945 r.

Trwale przekształcili naturalny niegdyś krajobraz pomorskich łęgów w krajobraz rolniczy, charakteryzujący się dużą ilością budowli hydrotechnicznych, niezbędnych do prowadzenia gospodarki rolnej i hodowli. Byli budowniczymi pierwszych nadwiślańskich wałów przeciwpowodziowych, licznych kanałów i rozbudowanego systemu melioracyjnego. Menonici na ziemiach polskich nie tylko kultywowali swoją religię, przynieśli ze sobą fryzyjski sposób budowania domów i zagród. Niektóre z nich przetrwały do dzisiaj i stały się przedmiotem zainteresowania zarówno historyków i etnografów, jak i regionalistów. Upływ czasu nie jest sprzymierzeńcem tych zabytków, gdyż najcenniejsze z nich to budowle z drewna i zadrzewione cmentarze, pozbawione prze pół wieku opieki.

Na obszarze od Wilczych Kątów koło Osieka nad Wisłą po Mątowskie Pastwiska koło Kwidzyna zrealizowane zostały przez Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Toruniu plenerowe warsztaty fotograficzne Menonici w krajobrazach Dolnej Wisły. Wzięli w nich udział miłośnicy fotografii artystycznej z województwa kujawsko-pomorskiego: Ewa Łysiak z Kościerzyny, Maciej Pasieka z Grudziądza, Justyna Rojek z Aleksandrowa Kujawskiego, Marzena Samborska z Gruty, Szymon Staszewski z Elgiszewa, Zbigniew Zasada z Dobrego na Kujawach, Anna Maria Żygadło z Iławy oraz opiekunowie artystyczni: dr hab. Zdzisław Mackiewicz z Wydziału Sztuk Pięknych UMK i Stanisław Jasiński, członek Związku Polskich Artystów Fotografików, instruktor fotografii WOAK. Fotografowali rozległe przestrzenie łęgów nadwiślańskich, budowle hydrotechniczne i wały przeciwpowodziowe, zagrody i ostatnie drewniane chałupy pomenonickie, dzisiejszych mieszkańców wsi pomenonickich, nieliczne zachowane cmentarze pomenonickie.

 

Prezentacja składa się z 42 powiększeń o formacie zbliżonym do 30 x 45 cm poklejonych na kartonach. Do zdjęć dołączona jest projekcja medialna w postaci 85 plików cyfrowych.

Galeria

fot. Justyna Drążek

fot. Stanisław Jasiński

fot. Maciej Pasieka

fot. Anna Maria Żygadło

fot. Zdzisław Mackiewicz

fot. Szymon Staszewski

fot. Marzena Samborska

fot. Zbigniew Zasada

fot. Piotr Zarzycki

Uczestnicy pleneru