Sztuka w baśniowych wariacjach

Prezentowana w grudniu ubiegłego i styczniu tego roku w Galerii i Ośrodku Plastycznej Twórczości Dziecka wystawa BAŚNIOzbiory podsumowywała zrealizowany przez Galerię projekt edukacyjny o tej samej nazwie. Przedsięwzięcie, które było dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz ze środków Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, składało się z cyklu warsztatów prowadzonych przez instruktorów Galerii i Ośrodka … Czytaj dalej Sztuka w baśniowych wariacjach

Sztuka w baśniowych wariacjach

Prezentowana w grudniu ubiegłego i styczniu tego roku w Galerii i Ośrodku Plastycznej Twórczości Dziecka wystawa BAŚNIOzbiory podsumowywała zrealizowany przez Galerię projekt edukacyjny o tej samej nazwie. Przedsięwzięcie, które było dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz ze środków Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, składało się z cyklu warsztatów prowadzonych przez instruktorów Galerii i Ośrodka Plastycznej Twórczości Dziecka oraz zaproszonych do współpracy artystów. Podsumowaniem warsztatów oprócz wystawy były starannie opracowany katalog.

Do udziału w warsztatach zaproszeni zostali podopieczni toruńskich przedszkoli, uczniowie szkół podstawowych z regionu oraz uczestnicy prowadzonych w Galerii zajęć plastycznych. Każda grupa poznawała inną legendę, baśń czy podanie i wykorzystując różne techniki plastyczne, tworzyła prace inspirowane tą opowieścią. We wstępie do katalogu wystawy autorki projektu podkreśliły, że chciały się skupić na tekstach mniej znanych, a nawet przez większość z nas zapomnianych, dlatego wymiaru edukacyjnego BAŚNIOzbiorów upatrywać należy nie tylko w przestrzeni edukacji plastycznej, ale również w sferze świadomości obywatelskiej, poczucia lokalnej i regionalnej tożsamości oraz postaw etycznych.

Wśród proponowanych uczestnikom BAŚNIOzbiorów działań plastycznych szczególne miejsce zajęła twórczość nawiązująca do sztuki ludowej. Na warsztatach Hura Awantura! uczniowie Szkoły Podstawowej w Jajkowie wykonali pod kierunkiem Anny Rozłuckiej cykl portretów Janosika. Wykorzystując tekturę falistą i szary papier, dzieci stworzyły reliefy przypominające ludowe płaskorzeźby w drewnie. Niektóre prace na pierwszy rzut oka wydawały się wręcz bardzo bliskie ludowym realizacjom, choćby dlatego, że cechowała je wyjątkowa spójność kompozycji, dbałość o szczegóły typowe dla konwencji, do której nawiązywały.

Uczestnicy zajęć w Galerii i Ośrodku Plastycznej Twórczości Dziecka wskrzesili do niedawna bardzo popularną tradycję ozdabiania kuchennych desek. Zawieszone w kuchni przestawały być li tylko przedmiotami codziennego użytku, stając się bardziej ozdobami, a nawet pełnoprawnymi dziełami ludowej sztuki. Podczas warsztatów Malowane tradycje dzieci poznały najbardziej charakterystyczne dla Kujaw motywy zdobnicze, by następnie pod kierunkiem Krystyny Zagrabskiej namalować na deskach ich twórczą interpretację. Prace te zachwycały bogactwem formy: kwiecistymi wzorami, wizerunkami ptaków i arabeskowymi kształtami. Oczywistym nawiązaniem do sztuki ludowej Kujaw była też dominacja w palecie różnych odcieni koloru niebieskiego.

Pozostając w kręgu kujawskich tradycji zdobniczych Katarzyna Skrobała zaproponowała uczniom szkoły w Markowicach warsztat (Nie) fajansowe fajowe. Jeszcze do niedawna pochodzące z Włocławka fajansowe zastawy stołowe oraz inne przedmioty codziennego użytku znaleźć można było w niemal każdym polskim domu. Bogato zdobione talerze wypalano w stolicy Kujaw od drugiej połowy XIX wieku i, chociaż lata świetności charakterystycznej włocławskiej ceramiki już przeminęły, pamięć o tych niepowtarzalnych arcydziełach sztuki użytkowej wciąż jest w naszym regionie obecna. Podczas warsztatów (Nie) fajansowe fajowe dzieci malowały talerze papierowe. Inspirując się legendą Rabia skała, kreowały kompozycje plastyczne, których głównym elementem były piękne, lecz trujące rośliny górskie. Ciekawie pomalowane talerze nie mieściły się co prawda w kanonie zdobnictwa włocławskiego fajansu, ale zachwycały niebanalną formą i pomysłowym wykorzystaniem trudnego dla kompozycji plastycznej kształtu koła.

Prace powstałe podczas warsztatów Smoki z naszej epoki.
Fot z archiwum Galerii.

Opowieści o podlaskich zielarkach, czyli szeptuchach stały się punktem wyjścia do warsztatów Torby szeptunki, które z uczniami Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Strzelnie zrealizowała Magdalena Kowalczuk. Wykorzystując technikę szablonu, dzieci wykonały na płóciennych torbach nadruki, których forma plastyczna inspirowana była kształtami roślin leczniczych i ziół. Niepowtarzalne wzory zdobiące przedmioty codziennego użytku dają posiadaczom takich toreb poczucie wyjątkowości; rozwijają zarazem wrażliwość estetyczną i przypominają o roli zindywidualizowanego designu w zdominowanym przez masową produkcję świecie.

Sztuką użytkową zajęli się również uczniowie ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Toruniu, którzy wykonali zdobienia stołu i krzeseł we wzory nawiązujące kształtem do zwierząt pojawiających się w herbach polskich miast. Warsztaty pod hasłem Borowy zwierzyniec! przygotowała i przeprowadziła Sylwia Rajkowska.

Współczesnej interpretacji haftu kaszubskiego podjęli się uczniowie Szkoły Podstawowej nr 6 w Toruniu podczas warsztatów Siedem kolorów przygotowanych i przeprowadzonych przez Magdalenę Kowalczuk. Dzieci obejrzały przykłady rękodzieła kaszubskich hafciarek, poddały te wzory swoistej dekonstrukcji, a następnie uwolniły wyobraźnię i wykonały flamastrami na papierze projekty nowych wzorów. Dzieci do swojej dyspozycji miały tylko siedem flamastrów, w siedmiu kolorach – analogicznie do siedmiu kolorów nici.

Inne obszary estetycznej wrażliwości eksplorowali na warsztatach To-ruń uczniowie szkoły w Bursztynowie. W oparciu o legendę wyjaśniającą etymologię nazwy miasta Toruń pod kierunkiem Marty Szczepańskiej wykonali prace, których głównym elementem kompozycyjnym były litery składające się na ów toponim. Niektóre projekty nawiązywały do gotyckiego dziedzictwa miasta i okalającego starówkę ceglanego muru, inne bliższe były nowoczesnej typografii, gdzie tekst szczelnie wypełniał zarys Krzywej Wieży. Wszystkie rysunki intrygowały niebanalną formą plastyczną, która – co ważne – nie burzyła czytelności samych liter.

Młodzież uczestnicząca w stałych zajęciach prowadzonych w Galerii i Ośrodku Plastycznej Twórczości Dziecka na warsztatach Katarzyny Niedźwiadek Wariacje na elewacje zaprojektowała kolorystykę i zdobienia fasad wyimaginowanych kamienic. Po ozdobieniu wycięte ze styropianu makiety stworzyły nieco surrealistyczną wizję baśniowego miasta. Prace te z powodzeniem mogłyby stać się scenografią do inscenizacji legend lubelskich, które zainspirowały młodych twórców.

Do architektury nawiązali również uczniowie z Konecka, gdyż podczas zajęć Magdaleny Kowalczuk Wierzę w wieże, tworzyli z gliny miniaturowe wieże, dla których inspiracją była kaszubska legenda o Wieżycy. Gliniane budowle zostały ozdobione m.in. kamieniami i białym żwirem.

Nieskrępowaną wyobraźnię mogli natomiast uwolnić uczniowie Szkoły Podstawowej nr 8 w Toruniu, którzy pod kierunkiem Marty Szczepańskiej na warsztatach Ale pasztet! wykonali przy pomocy szablonów wielkoformatowy komiks nawiązujący do legend z Gór Sowich. Kształty przedstawiające różne zwierzęta – bohaterów komiksu odbijane były na papierze techniką action-painting, dzięki czemu stały się mniej oczywiste; aby dostrzec wśród kolorowych plam, strużek i zachlapań zarys sylwetki i zidentyfikować przedstawione zwierzę, oglądający również musieli uruchomić swoją wyobraźnię.

Formę książki, co prawda bardzo specyficznej, gdyż zamiast stron jej wnętrze tworzyła złożona w harmonijkę wstęga papieru miała praca wykonana przez dzieci z Przedszkola Miejskiego nr 10 w Toruniu na warsztatach Jedyna taka opowieść, które prowadził Dariusz Delik. Mali autorzy zapełnili księgę postaciami z baśni, bajek i legend narysowanymi tak, jak każde dziecko sobie te postaci wyobrażało.

Fragment ekspozycji.
Fot. archiwum Galerii.

Ilustracja książkowa była też przedmiotem warsztatów Cztery zwykłe miski, które z dziećmi uczęszczającymi na zajęcia do Galerii i Ośrodka Plastycznej Twórczości Dziecka przeprowadziła Iwona Chmielewska. Wybitna toruńska artystka, autorka książek obrazkowych, ilustratorka podzieliła się swoim doświadczeniem, a następnie dzieci wykonały w technice kolażu i upcyklingu zestaw prac nawiązujących do książki Iwony Chmielewskiej Cztery zwykłe miski.

Na kilku innych warsztatach dzieci wykonywały obiekty i rzeźby, jedna z grup zapoznała się z techniką kalkografii, jeszcze inna wykonała animację poklatkową. Były prace nawiązujące do opowieści afirmujących przyrodę i naturę, np.: niepokojące czarne kruki zdobione prawdziwymi piórami czy białowieskie drzewa. Oczywistością była też baśniowa proweniencja wielu innych pokazywanych przez dzieci uczestniczące w projekcie BAŚNIOzbiory postaci: Meluzyny, bazyliszka, stolemów, plonków, smoków i Kaszczorka.

Na pokazywanej zimą wystawie znalazła się tylko część prac stworzonych podczas projektu, ale nawet ów wybór (prac nagrodzonych i wyróżnionych przez organizatorów) wywarł wyjątkowe wrażenie na oglądających. Fascynowało bogactwo formy i mnogość zastosowanych technik plastycznych, intrygowała wyobraźnia młodych autorów, którzy z równą swobodą poruszali się w obszarze przedstawień figuratywnych, jak i ornamentu czy abstrakcji. Interesujące były też interpretacje motywów ze sztuki ludowej z powodzeniem wpisujące się w aktualną modę na „dizajnerskie” przedmioty. Pomysłowość w zdobieniu przedmiotów codziennego użytku dowodzi wrażliwości estetycznej dzieci i młodzieży.

Wystawie podsumowującej projekt BAŚNIOzbiory towarzyszył pomysłowo opracowany dwuczęściowy katalog, co ważne: adresowany do dzieci i młodzieży. Część pierwsza – prezentująca działania, wykonane prace i uczestników zajęć – dokumentowała warsztaty, a zarazem zawierała zbiór zwięźle ujętych baśni, które inspirowały młodych plastyków. Częścią drugą katalogu był zeszyt twórczy – „wytwórnik”: dowcipny przewodnik zachęcający do podróży w krainę wyobraźni, do artystycznej wyprawy po przygody, które można przeżyć, mając ołówek, cienkopis, akwarele, pędzel, ewentualnie również pędzel z włosia brunatnego jednorożca.