Od Zwiastowania do Świętej Rodziny

Rysunki, grafiki i dzieła malarskie prezentowane pod koniec ubiegłego i na początku tego roku w Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku – w gmachu Zbiorów Sztuki na wystawie Gdy śliczna Panna… Boże Narodzenie w malarstwie, grafice i rysunku od XVI do XXI w. ściśle łączą się z opisami narodzin Jezusa Chrystusa w Ewangeliach św. … Czytaj dalej Od Zwiastowania do Świętej Rodziny

Od Zwiastowania do Świętej Rodziny

Rysunki, grafiki i dzieła malarskie prezentowane pod koniec ubiegłego i na początku tego roku w Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku – w gmachu Zbiorów Sztuki na wystawie Gdy śliczna Panna… Boże Narodzenie w malarstwie, grafice i rysunku od XVI do XXI w. ściśle łączą się z opisami narodzin Jezusa Chrystusa w Ewangeliach św. Łukasza i Św. Mateusza oraz apokryfach. Każdą z dwunastu sekwencji wystawy – opowieści o Narodzinach Boga w człowieku, składającej się ze stu plastycznych przedstawień – inicjuje ewangeliczny opis. Jak zaznacza autor scenariusza ekspozycji, Adam Zapora, tym, co łączy te wszystkie dzieła, jest próba wniknięcia w to, co znane jedynie dzięki słowom oraz wykorzystanie zarówno istniejącej tradycji, jak i własnej inwencji do przedstawienia głębokich treści wiary, miłości i nadziei językiem obrazu.  

Adam Zapora ułożył eksponowane prace w dwunastu sekwencjach: Zwiastowanie, Nawiedzenie, Zwiastowanie pasterzom, Narodzenie, Adoracja pasterzy, Pokłon Trzech Króli, Obrzezanie Jezusa, Ofiarowanie w świątyni, Sen św. Józefa, Ucieczka do Egiptu, Rzeź niewiniątek, Maria z Dzieciątkiem i św. Rodzina. Najstarszym prezentowanym dziełem był obraz na drewnie Tronująca Madonna z Dzieciątkiem z końca piętnastego wieku. Najnowsze były dwie ikony z 2018 r.: Matka Boska z Dzieciątkiem Lidii Racinowskiej i Matka Boża Włodzimierska Adama Zapory. Wraz z fragmentem dziewiętnastowiecznego podróżnego ikonostasu nawiązują one do tradycji kościołów wschodnich.

Najliczniejsze były na wystawie grafiki, głównie miedzioryty, drzeworyty, akwaforty, m.in. Rembrandta van Rijn, Albrechta Dürera. Były grafiki inspirowane dziełami Rembrandta, Rubensa. Między monochromatyczne grafiki zostały wkomponowane dzieła malarskie, m.in. szesnastowieczny olejny Pokłon pasterzy Jacopo da Ponte Bassano, projekt witraża Józefa Mehoffera z 1937 r. przedstawiający Zwiastowanie, Matka Boża z Jezusem Zofii Stryjeńskiej z lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku.

Lidia Raciniewska, ikona: Matka Boska z Dzieciątkiem

Uwagę przyciągała majolika Antoniego Smutnego Trzej Królowie z lat trzydziestych minionego stulecia.

Otwarta ostatniego dnia listopada ubiegłego roku, pokazywana niemal do końca lutego tego roku, wystawa prowadziła oglądających – jak pisze Adam Zapora – przez największą tajemnicę, jaką jest Wcielenie Syna Bożego. Aspekt kontemplacyjny wystawy był niezwykle ważny.

Istotne było też spotkanie z wyobraźnią artystów. Adam Zapora przypominał, że najdawniejsze przedstawienia Bożego Narodzenia pochodzą z początków chrześcijaństwa, z malarstwa katakumbowego. Wraz z rozwojem Kościoła powstawały nowe ujęcia tematu, bazujące na ewangelicznych przekazach św. Łukasza i św. Mateusza, ale też pism apokryficznych czy w okresie średniowiecza – Złotej legendy Jakuba de Voragine. Sposoby wyobrażania sceny Zwiastowania, Narodzin, pokłonu Mędrców czy też ucieczki do Egiptu zmieniały się, przede wszystkim w sztuce zachodniej, katolickiej, pozostając niemal bez modyfikacji w dziełach wschodnich ikonopisów. Arcydzieła mistrzów malarstwa stawały się z czasem punktami wyjścia dla rozwijającej się od XV w. w zawrotnym tempie grafiki. Dzięki większej dostępności sztychów dokonywało się też rozpowszechnianie nowych kompozycji i sposobów narracji w obrębie plastycznych ujęć motywów z historii Wcielenia. Pokazywane obecnie, ujmują – i zatrzymują przy sobie – niepowtarzalnym nastrojem starych rycin.

Adam Zapora, ikona: Matka Boża Włodzimierska

Włocławska wystawa była spotkaniem z wyobraźnią wiodącą od słów do plastycznego ukonkretnienia wydarzeń, o których przecież nie wiemy zbyt wiele. Ryciny i obrazy unaoczniały formy przybliżania przez artystów Tajemnicy Wcielenia do swojego czasu, otoczenia… Warto dodać, że Tajemnicę tę przybliżały również czy oswajały – poprzez wyobraźnię – utwory dramatyczne, jasełka, pastorałki i kolędy.