Park i ogród w Lubostroniu

Lubostroń, „ustronne, acz lube” miejsce na ziemi, wybrane na rezydencję przez hrabiego Fryderyka Skórzewskiego, wcześniej folwark w Piłatowie, to posiadłość o długiej i bogatej historii. Rezydowali i gospodarzyli tu wcześniej Latalscy, Czarnkowscy, Grudzińscy, Opalińscy i Gembiccy. Udokumentowane dzieje majętności sięgają połowy XIII wieku. Położony na wzgórzu pośród malowniczego krajobrazu nadnoteckich dóbr pałac otoczony pejzażowym parkiem … Czytaj dalej Park i ogród w Lubostroniu

Park i ogród w Lubostroniu

Lubostroń, „ustronne, acz lube” miejsce na ziemi, wybrane na rezydencję przez hrabiego Fryderyka Skórzewskiego, wcześniej folwark w Piłatowie, to posiadłość o długiej i bogatej historii. Rezydowali i gospodarzyli tu wcześniej Latalscy, Czarnkowscy, Grudzińscy, Opalińscy i Gembiccy. Udokumentowane dzieje majętności sięgają połowy XIII wieku.

Położony na wzgórzu pośród malowniczego krajobrazu nadnoteckich dóbr pałac otoczony pejzażowym parkiem jest obiektem wybitnym, jedynym w swojej klasie. Pałac wybudowany przez architekta Stanisława Zawadzkiego na wzór pałacu w Królikarni, inspirowany klasyczną architekturą Villa Rotonda Palladio w Vincenzy jest jednym z dwóch tego typu w Polsce – piszą Maciej Świątkowski i Katarzyna Balik w książce Lubostroń. Historia ogrodu i parku w majętności hrabiów Skórzewskich, opublikowanej nakładem Instytucji Kultury Pałac Lubostroń. Dodać można, że budowla została wzniesiona na przełomie XVIII i XIX stulecia.

Autorzy wskazują na brak naukowego opracowania monograficznego rezydencji. Niemniej ukazało się sporo publikacji o hrabiach Skórzewskich i pałacu w Lubostroniu. Wymienić należy przede wszystkim książkę Ryszarda Nowickiego Semper Recte, z dziejów rodu Skórzewskich. W Biuletynie o lubostrońskim pałacu pisał Stanisław Jasiński. Wielokrotnie omawialiśmy wydarzenia artystyczne w Lubostroniu.

W książce Lubostroń. Historia ogrodu i parku w majętności hrabiów Skórzewskich Maciej Świątkowski i Katarzyna Balik przedstawiają wyniki badań przeprowadzonych i opracowanych w Narodowym Instytucie Dziedzictwa w 2015 roku oraz własnych prac badawczych. Wcale niezdawkowo omawiają dzieje lubostrońskiej posiadłości – od połowy XIII wieku. Łączą je z dziejami Łabiszyna, ośrodka dóbr ziemskich, w obrębie których znajdowało się Piłatowo: wieś i folwark. Pod koniec XVIII wieku Łabiszyn znalazł się na ważnym trakcie pocztowym z Gniezna do Torunia. W mieście ulokowana była stacja pocztowa i zajazd.

Maciej Świątkowski i Katarzyna Balik szeroko omawiają kontekst polityczny, gospodarczy, geograficzny i kulturowy decyzji Fryderyka Skórzewskiego o wzniesieniu – w dotychczasowym Piłatowie – rezydencji w stylistyce palladiańskiej, w nawiązaniu do pejzażu włoskiego. Park – piszą – stanowił formę wysublimowanego pejzażu, w którym głównymi elementami i jedynym tworzywem była rzeźba terenu i drzewostan.

W ten sposób krajobraz parku lubostrońskiego Fryderyka Skórzewskiego bardzo upodabniał się do angielskiego „ogrodu krajobrazowego” (…). Pałac, park, folwark, otaczający krajobraz doliny Noteci, wzgórz, pól i lasów, powiązane były siecią wzajemnych relacji widokowych.

Przedstawiając kształtowanie założenia parkowego, autorzy zatrzymują się przy wszystkich zmianach w parku do czasów nam współczesnych, np. odnotowują budowę na początku XX w. fabryki euskolu, leczniczego preparatu, którego głównym składnikiem był ekstrakt z igieł świerkowych.

Pod względem formy – konkludują Maciej Świątkowski i Katarzyna Balik – założenie przestrzenne dawnej rezydencji hrabiów Skórzewskich w Lubostroniu zachowało oryginalny układ kompozycji, sukcesywnie rozwijanej przez kolejnych właścicieli. W obszarze współczesnego parku czytelne są następujące po sobie fazy zmian i uzupełnień w kompozycji, znaczone zagospodarowywaniem coraz to nowych fragmentów terenu, stale w stylistycznej kontynuacji formy angielskiego ogrodu krajobrazowego.

Pałac w 1933 roku został wpisany do rejestru zabytków. W 1994 roku w rejestrze zabytków znalazł się zespół pałacowo-parkowy w Lubostroniu o powierzchni łącznej 41,34 ha, składający się z parku, oficyny, stajni z wozownią, domku myśliwskiego, ogrodzenia murowanego, w roku 2005 w rejestrze zabytków znalazło się zaplecze gospodarczo-ogrodnicze zespołu pałacowo-parkowego w Lubostroniu, składające się z: domku ogrodnika, oranżerii, piwnicy w fosie, piwnicy-lodowni i piwnicy-ziemianki. W rejestrze pomników przyrody znajduje się wiele drzew rosnących w parku, a także dwie aleje lipowe, aleja modrzewiowa oraz głaz narzutowy.

Maciej Świątkowski i Katarzyna Balik precyzyjnie, na podstawie wszelkich dostępnych materiałów źródłowych, pokazują rozwój niepospolitej urody lubostrońskiej posiadłości. Książka zawiera liczne mapy i plany, wiele ilustracji, zdjęć dawnych i współczesnych. Uwagę przyciągają Portret Fryderyka Skórzewskiego i jego pełnomocnika Macieja Grabowskiego Józefa Walla z 1787 roku, litografie Juliusa Fretera z 1830 roku, akwarela Napoleona Ordy z 1878 roku. Umożliwiają porównanie dzisiejszego pejzażu z dawnym. Zasadniczo się nie zmienił, choć też można by powiedzieć, że zmienia się nieustannie, choćby z każdą porą roku… Wciąż wydaje się inny. Ta przestrzeń jest żywa. Zajmują się nią wrażliwi gospodarze: porządkują teren, dbają o każdą roślinę. Park ma wielu przyjaciół w osobach zwiedzających, powracających tutaj, zauroczonych niepospolitym pięknem, nastrojem. Miejsce zdaje się zagadkowe, zgoła niezwykłe. Książka Macieja Świątkowskiego i Katarzyny Balik odpowiada na wiele pytań o park, budowle, historię, pozwala zrozumieć pejzaż, zbliża do ludzi, którzy go tworzyli. Zbliża też do tych, którzy pałacem i parkiem zajmują się obecnie – w szacunku do przeszłości i piękna.

Majętnością rodu Skórzewskich lubostrońska posiadłość była od roku 1764; w latach 1775-1939 była rezydencją – siedzibą rodową. W 1939 roku majątek zajął niemiecki okupant; w pałacu urządzono ośrodek szkoleniowy Hitlerjugend, później ośrodek wypoczynkowy dla wysokich rangą funkcjonariuszy niemieckich. Po wojnie pałac zajęła Armia Czerwona. Po 1946 roku majątek został upaństwowiony, w latach 1948-1949 zajmował go Związek Młodzieży Polskiej. W 1958 roku pałac i park przejął Fundusz Wczasów Pracowniczych; w parku zostały zbudowane domki wypoczynkowe, urządzono boiska, zbudowano nowe drogi dojazdowe. W 1976 roku posiadłość zajęło Państwowe Gospodarstwo Rolne.

Przebudowany został domek ogrodnika; były to mieszkania, później wiejski sklep. W zachodniej części parku wykopano staw, wskutek czego wymarła znaczna część starodrzewu. Na fundamentach dawnej – piłatowskiej – siedziby zbudowano „domek myśliwski”.

W roku 1987 Longin Majdecki opracował na zlecenie Zarządu Ochrony i Konserwacji Zespołów Pałacowo-Ogrodowych projekt rewaloryzacji parku.

W roku 1994 Wojewoda Bydgoski powołał państwową instytucję kultury Pałac Lubostroń – Badawczo-Rozwojowe Centrum Rehabilitacji Społecznej Sztuki i Animacji Kulturalnej Osób Niepełnosprawnych. Po reformie samorządowej z 1999 roku była to instytucja kultury prowadzona przez Starostwo Powiatowe w Łabiszynie. Na początku naszego stulecia zmieniła nazwę – jest Instytucją Kultury Pałac Lubostroń. Od 2010 roku prowadzi ją Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego (wcześniej przez rok wespół z łabiszyńskim Starostwem).

Od 2000 roku Pałacem Lubostroń kieruje Andrzej Budziak. Dokłada starań, by zabytkowe obiekty miały należytą ochronę – realizowane są projekty, dzięki którym z roku na rok stan pałacu i jego otoczenia jest coraz lepszy. Dyrektor Andrzej Budziak opiekuje się zarówno budowlami, jak i parkiem, ujmowanymi jako nierozdzielna całość. Wielkim zmartwieniem były szkody, które wyrządziły nocne nawałnice z 1 na 2 i z 10 na 11 sierpnia 2017 roku. Powaliły wiele drzew, wśród nich liczące około dwustu lat, będące pomnikami przyrody. Na ratowanie parku Pałac Lubostroń otrzymał z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska 2 350 000 zł – na zadanie Odtwarzanie zabytkowego parku w Lubostroniu, uszkodzonego w wyniku nawałnic w sierpniu 2017 r.

Pałac Lubostroń jest miejscem wielu wydarzeń artystycznych. Odbywają się cykliczne Koncerty Pałacowe i koncerty edukacyjne Pałac Dzieciom, koncerty poLUB… Jazz, Koncerty Nadzwyczajne z okazji Uchwalenia Konstytucji 3 Maja, upamiętniające Powstanie Styczniowe, z okazji Narodowego Święta Niepodległości, festiwale Muzyka w świetle księżyca, recitale fortepianowe, koncerty andrzejkowe, bożonarodzeniowe, kolęd i pastorałek, walentynkowe, majówki jazzowe Jazz & swing, prezentacje teatralne, spotkania, festyny integracyjne Zielone Serduszko, festyny Noc Świętojańska nad Notecią, coroczne Konkursy Pojazdów Konnych. Pałac przygotowuje takie widowiska, jak w 2017 roku Legenda o Stefanie Garczyńskim w reżyserii Ireny Jun. Prezentowane są wystawy twórców z całego kraju. Pielęgnowana jest pamięć o romantycznym poecie, przyjacielu Adama Mickiewicza, adiutancie z Reduty Ordona, Stefanie Florianie Garczyńskim, który tutaj się wychowywał.

Pałac Lubostroń często gości artystów, którzy tutaj urzeczywistniają zamysły twórcze, przyjeżdżają na plenery plastyczne. Miejscem działań z różnych dziedzin sztuki są pałac całe jego otoczenie, wraz z parkiem i brzegiem Noteci.

Lubostroń jest miejscem przyjaznym sztuce: twórcom i uczestnikom zdarzeń i wydarzeń artystycznych. Przepięknie łączy kulturę i naturę. Właśnie o związku kultury i natury ze znawstwem piszą Maciej Świątkowski i Katarzyna Balik.